Tekorten zijn onderdeel van een mondiale kwetsbaarheid

Structureel probleem, ondanks daling 2025

Cijfers bevestigen dat beeld. In 2025 daalde het aantal geneesmiddelen met een geregistreerd tekort van 1.563 naar 1.134, een afname van bijna dertig procent. Tegelijkertijd blijft het absolute aantal hoog en ervaren veel Nederlanders nog steeds de gevolgen. Tekorten vormen daarmee een structureel risico binnen een internationale geneesmiddelenmarkt.

Preferentiebeleid is geen veroorzaker, maar onderdeel van de oplossing

Het is onjuist om het preferentiebeleid aan te wijzen als veroorzaker op tekorten. Op basis van omzet doen tekorten zich in gelijke mate voor bij zowel preferente als niet preferente geneesmiddelen. In de praktijk vervult het preferentiebeleid juist een stabiliserende rol. Het voorkomt onnodige bijbetalingen, houdt geneesmiddelen betaalbaar voor alle verzekerden en maakt het mogelijk om bij schaarste snel en zorgvuldig over te schakelen op veilige, vervangende geneesmiddelen. Daarbij ondersteunt het preferentiebeleid een zorgvuldige overstap bij schaarste, waarbij onnodige extra kosten voor verzekerden zoveel mogelijk worden voorkomen.

Dat effect is aanzienlijk. Door het preferentiebeleid wordt jaarlijks circa 800 miljoen euro bespaard op geneesmiddelen ten opzichte van de bruto lijstprijzen. Deze besparing werkt rechtstreeks door in de zorgpremies. "Het preferentiebeleid is een effectief en verantwoord instrument om geneesmiddelen beschikbaar en betaalbaar te houden. Zonder dit beleid betaalt iedere Nederlander al snel enkele tientjes per jaar meer premie," zegt Cas Ceulen, Chief Health Officer bij VGZ.

Gezamenlijke als enige duurzame route

Het preferentiebeleid is geen doel op zich. Zorgverzekeraars hebben een wettelijke zorgplicht en laten preferentiebeleid los wanneer beschikbaarheid of patiëntveiligheid in het geding komt. Bij dreigende tekorten worden prijzen aangepast, de inkoop gespreid, alternatieven aangewezen en aanvullende maatregelen genomen, zoals het ondersteunen van veiligheidsvoorraden. Samenwerking in de keten is essentieel. Daarbij vormt het gebrek aan transparantie een belangrijke belemmering. In Nederland bestaat geen eenduidige definitie van geneesmiddelentekorten en geen onafhankelijk meldpunt waarin signalen tijdig samenkomen. Dat belemmert snelle maatregelen en kan leiden tot verspilling van schaarse geneesmiddelen. Niet elk tekort is te voorkomen en niet elk probleem laat zich nationaal oplossen. Wat wel kan, is stoppen met vingerwijzen en beginnen met samenwerken. Duurzame oplossingen ontstaan alleen als partijen verantwoordelijkheid nemen. Alleen zo blijft de zorg toegankelijk, betaalbaar en betrouwbaar.